| |
|
|
Zabójstwo może być dozwolone przez ustawę, czyli co ty studencie wiesz o kserowaniu...? |
|
|
Autor: Iga Bałos
|
|
13.04.2007. |
 Zabójstwo może być dozwolone przez ustawę
Oto pierwszy z dwóch artykułów dotyczących prawa autorskiego. Z poniższego dowiesz się, w jaki sposób możesz legalnie korzystać z utworów, które podlegają ochronie. Dodatkowo, przedstawię przykładowe kary przewidziane przez ustawodawcę za naruszenie praw autorskich. Natomiast w kolejnym „SMS” kilka porad i wskazówek dla twórców. Ty też przecież jesteś, lub będziesz, podmiotem praw autorskich. Chociażby wtedy, gdy jesteś autorem pracy magisterskiej.
Co jest przedmiotem prawa autorskiego, czyli co tak naprawdę podlega ochronie?
Odpowiedź wydaje się być banalna. Utwór. Trzeba jednak mieć na uwadze, że w rozumieniu ustawy, utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnych charakterze. Nie ma znaczenia jego wartość czy przeznaczenie. Powszechnie wiadomo, że o gustach się nie dyskutuje...
Przejaw twórczości podlega ochronie z momentem ustalenia a nie utrwalenia. Przykładowo, piosenka powstała w wyniku improwizacji podlega ochronie już z momentem jej wykonania, a nie dopiero, gdy zostanie utrwalona na dowolnym nośniku.
Dodatkowo, utwór może mieć postać nieukończoną, a i tak podlega ochronie. W Polsce ochrona przysługuje twórcy bez uprzedniego spełnienia jakichkolwiek formalności. Korzystając z cudzego utworu nie możesz się więc tłumaczyć faktem, iż utwór nie został gdzieś zarejestrowany. Twórca bowiem takiego obowiązku nie ma. Inaczej jest na przykład w Stanach Zjednoczonych, gdzie w celu uzyskania ochrony, istnieje wymóg rejestrowania utworów w Library of Congress.
Co nie jest chronione w ogóle przez normy prawa autorskiego?
Ochronie nie będą podlegać takie przejawy działalności, które za utwór nie mogą być uznane. Część z nich, najczęściej ze względu na brak twórczego charakteru lub szczególną wagę dla społeczeństwa i państwa, jest wprost wymienionych w ustawie. Są to:
- akty normatywne lub ich urzędowe projekty
- urzędowe dokumenty, znaki lub symbole
- opublikowane opisy patentowe lub ochronne
- proste informacje prasowe
Jeśli chodzi o punkt ostatni, ustawodawca nie precyzuje, co należy uznać jeszcze za prostą informacje prasową, a co jest już utworem. Kierując się linią orzecznictwa i stanowiskiem przedstawicieli doktryny, trzeba przyjąć, że proste informację prasowe to takie, które mają na celu zakomunikowanie o zaistnieniu zdarzeń z dziedziny życia społecznego bądź innych okoliczności faktycznych. Jeśli jednak taka informacja, nawet najkrótsza i najprostsza zostanie objęta komentarzem autora, będzie zakwalifikowana jako utwór. Oznacza to, że nie można swobodnie jej cytować bądź wykorzystywać w inny sposób. Odnosi się to także do sytuacji, gdy proste informacje prasowe zostały podane i ułożone w taki sposób, że ze względu na jego twórczy charakter, całość stanie się już przedmiotem prawa autorskiego.
Co to jest dozwolony użytek?
Dozwolony użytek występuje w dwóch płaszczyznach, osobistej i publicznej.
Dozwolony użytek publiczny
Mieści się tu między innymi działalność bibliotek publicznych, instytucji naukowych, rozpowszechnianie wyszczególnionych utworów w prasie, radiu, telewizji w celach informacyjnych.
Dozwolony użytek osobisty
Ustawa stanowi, że można bez zezwolenia twórcy nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Rozpowszechniony, czyli taki, który za zezwoleniem twórcy został udostępniony publicznie.
Zakresem własnego użytku osobistego objęte jest korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym. W szczególności będzie to stosunek pokrewieństwa, powinowactwa lub o charakterze towarzyskim. Wynika więc z tego, że możesz pożyczyć ciotce wyciskacz łez Grocholi a koleżance płytę Robbiego Williamsa celem sporządzenia kopii. Całkowicie legalnie. Warunek jest taki, że osoba ta będzie korzystała z kopii dla jej użytku domowego. Jeśli więc ciocia prowadzi odpłatnie warsztaty literackie i egzemplarz współczesnej literatury potrzebny jest jej podczas zajęć, sporządzenie kopii nie nastąpiło w ramach własnego użytku osobistego.
... co ty studencie wiesz o kserowaniu?
„Kopiowanie zabija książkę”, można przeczytać na pierwszych stronach skserowanych egzemplarzy. Mając na uwadze powyższe wnioski, czasami zabija za zezwoleniem prawa. Nie ma więc znaczenia, czy kopiuje się całą książkę, czy kilka stron. Ważne kto i po co.
W określonych sytuacjach nie naruszasz praw twórcy. A właściciel zakładu kserograficznego? Też nie. Ze względu na ochocze korzystanie z uprawnień wynikających z dozwolonego użytku osobistego, ustawodawca postanowił częściowo wyrównać straty twórcom. Posiadacze urządzeń kserograficznych, którzy prowadzą działalność gospodarczą w zakresie opisanego powyżej zwielokrotniania, są obowiązani uiszczać 3% z tego tytułu na rzecz twórców i wydawców. Odbywa sie to za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Oczywiście jeśli punkt ksero gromadzi kopie i odsprzedaje je kolejnym klientom, żadne 3% nie czynią tego procederu zgodnym z prawem.
Prawo do cytatu
Wolno także, w utworach stanowiących samoistną całość, przytaczać urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości. Ale uwaga: jedynie w zakresie uzasadnionym wyjaśnieniem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości. Warunkiem takiego skorzystania jest wymienienie imienia i nazwiska twórcy oraz źródła. Tyle stanowi ustawa. Orzecznictwo poszło jednak dalej i wymaga się możliwie daleko idącej precyzji, w określeniu z czego się korzystało. Jeśli utworem była praca wydrukowana, trzeba podać wydawnictwo, rok wydania, nawet numer strony.
Jakie mogą być konsekwencje naruszenia praw przysługujących twórcy?
Konsekwencje te mogą mieć charakter cywilny lub karny. Może się bowiem okazać, że naruszając prawa twórcy popełniasz równocześnie przestępstwo. Pociągnięcie do odpowiedzialności karnej nie zwolni cię jednak od cywilnych skutków naruszenia. Po wszczęciu postępowania karnego można bowiem wytoczyć powództwo cywilne.
Sankcje cywilne:
- twórca może żądać zaniechania naruszenia i wydania korzyści, które dopuszczający się naruszenia uzyskał w związku z naruszeniem
- jeśli twórca nie chce, by wydano mu uzyskaną korzyść ma prawo do dwukrotnej lub trzykrotnej, jeśli naruszenie było zawinione, wysokości stosownego wynagrodzenia z chwili jego dochodzenia
Sankcje karne:
- za plagiat, czyli przywłaszczenie sobie autorstwa lub wprowadzanie w błąd co do autorstwa całości lub fragmentu cudzego utworu grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3.
- taka sama kara grozi za rozpowszechnianie cudzego utworu bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy i za publiczne zniekształcanie cudzego utworu
- za nielegalny obrót kopiami grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Zwróć uwagę, że tutaj ustawodawca nie przewiduje kary grzywny, która możliwa byłaby w przypadku piractwa
- karze podlega także wytwarzanie urządzeń do niedozwolonego usuwania lub obchodzenia technicznych zabezpieczeń przed odtwarzaniem, przegrywaniem lub zwielokrotnianiem utworów. Grożą za to kary jak za popełnienie plagiatu.
|
|
|
|
|
Statystyki od 10.2006
|
|
Wizyt: 4988004
|
|
|
